Change Personal History op de Levenslijn met Hulpbronnen in Proloog: altijd succes!

In een klap beter.

Een bespiegeling over NLP als therapie.

Door drs. L. A.C. Derks

Psychotherapie is een vak vol onzekerheden. Geloof is de menselijke manier bij uitstek, om onzekerheden mee uit de weg te ruimen. Ik weet niet zeker; dus ik geloof maar. Onzekerheid op het logische niveau van identiteit en spiritualiteit is het zwaarste te dragen. Daarom heb je in deze wereld fundamentalisten die mensen vermoorden om hun geloof voor zichzelf zeker te stellen.

Psychotherapeuten, ZIJN meestal EEN BEPAALD SOORT psychotherapeuten. Ze identificeren zich met hun richting en werkwijzen. ‘Ik ben analyticus’, ‘Ik ben Neo Jungiaan’, ‘Ik ben klassieke Pessoiaanse Psycho-Motore therapeut’, ‘Ik ben four in one therapeut, NEI-master en Reiki master’ en ‘Ik ben NLP-er maar geen Neuro Semanticus hoor!’

Psychotherapeuten doen hun werk vanuit identiteitsniveau. Daarom geloven de meeste psychotherapeuten in van alles en nog wat over zichzelf; en het liefste ook in de superioriteit van de stroming waar zij bij horen. Dat is heel goed voor hun commitment

Onderzoek geld als het wetenschappelijke alternatief voor domweg maar geloven. Onderzoek levert feiten. Feiten daar hoef je niet in te geloven, want feiten zijn simpelweg waar.

In de jaren zeventig werden linkse studenten zoals ik, opgevoed tot kritische wetenschappers. Dat betekende dat we leerden te geloven, dat je niets moet geloven. En dat je als kritische wetenschapper zeker niet gelooft in beweringen die op dubbel blind, placebo en controlegroep-onderzoek gebaseerd zijn. Want je weet zeker dat men met onderzoek vanalles kan manipuleren. Kortom, onderzoek levert de onderzoeker met name de feiten waarin hij al gelooft of waarin hij wil geloven. Met onderzoek scharrel je systematisch de feiten bij elkaar die jou theorie (=geloof) ondersteunen. Onderzoek is dus slechts een waarnemingsfilter, waarmee je onder het mon van objectiviteit en emperie je eigen overtuigingen versterkt.

Hoe dat kan?

Veel jonge onderzoekers lopen aan het lijntje van een hoogleraar die zijn sporen reeds met bepaalde uitkomsten heeft verdiend. Deze zit aan zijn theorien vast, want die heeft hij al op vele congressen en in veel publicaties naar voren gebracht, onder zijn naam.

Veel onderzoekers zijn gebonden aan een technisch paradigma. Zij langdurig uitgeteste vragenlijsten, computerprogramma's, heel dure meetapparatuur en analisten die bepaalde bepalingen kunnen doen. Daarom zoeken ze naar vragen die bij hun spullen passen. Hun onderzoekslijn willen ze het liefste oneindig voortzetten, want daar leven ze van. Hun scanners en piepmaschines moeten roken, anders stopt de geldkraan.

Een onderzoeker kiest zelf de onderzoeksopzet, waarmee hij de gezochte feiten aan het licht hoopt te brengen. Hij kiest zelf welke variabelen hij met welke instrumenten gaat meten. Daarna gaat hij de getalsmatige uitkomsten bewerken met de door hem zelf uitgekozen rekenmethoden. Die uitkomsten gaat hij interpreteren aan de hand van zelf gekozen criteria. Dan schrijft hij de conclusies in deftige, objectieve taal op. En dan is het officieel de beurt aan zijn collega wetenschappers om er kritiek op te uiten. Meestal nemen ze daarvoor echter niet de moeite, behalve als ze jouw onderzoek kunnen inzetten om de dingen waarin zij zelf geloven te ondersteunen. Kunnen ze dat niet, dan laten ze jou onderzoek weg uit hun werk.

Kortom; zeker als het gaat om zoiets complex en onzekers als psychotherapie, dan schuilt er achter het dunne vernisje van rationaliteit en objectiviteit heel veel geloof.

Als kritische psycholoog leerde je in de jaren zeventig, dat onderzoek uitwijst dat alle psychotherapeutische methoden allemaal even goed of slecht werken. En dat het geloof wat de therapeut in zijn eigen methode heeft nog een van de belangrijkste succesfactoren is. Kortom het maakt niet uit welke therapie je doet, als je het maar vanuit een overtuigde houding doet.

Als dat waar is, dan is het ook voor de mensheid, het psychotherapie cliëntendom, eigenlijk van het grootste belang dat de therapeuten alle twijfel over hun eigen methoden systematisch uitbannen.En dat doen ze natuurlijk ook: allemaal!

NLP, past heel goed bij wat kritische wetenschappers geloven. Dat komt omdat NLP zijn wortels in die traditie ontsproten zijn: 1974, University of Santa Cruz , California. Hippies die het plafont uit hun brein geblowd hadden.

Maar de grote uitdaging die voor mij uit NLP naar voren komt heeft met iets heel anders te maken dan het geloof er in. Namelijk, de meeste psychotherapieën, suggereren dat verandering ontstaat onder invloed van langdurige vrij aspecifieke interventies. Of wel, de therapeut doet 50 sessies lang psychoanalyse, cliënt centered therapie of rationeel emotieve therapie en daardoor knapt de cliënt dan langzaam op. Of de therapeut doet 15 sessies cognitieve gedragstherapie en al doende vind de cliënt zijn weg naar een gelukkiger leven. Deze aspecifieke categorisatie van interventies in termen van een richting of school, staan over het algemeen ook in algemene termen omschreven inde bijbehorende literatuur. En het meten in termen van aantallen sessies past nog het beste bij de wijze hoe psychotherapie afgerekend wordt. In tegenstelling tot bij de tandarts, waar elke verrichting in rekening wordt gebracht (een wortelkanaal behandeling, een implantaat, tandsteen verwijderen…samen €2031, 38) kan dat kennelijk niet in psychotherapie. Trouwens, in NLP zou het bijna gaan (twee maal rapport versterken, een V-anker, een logical level alignment, een zware ecologietest… samen € 32,49). Maar in principe verkopen psychotherapeuten sessies. Therapeuten verhuren zich per uur.

Maar die specificatie ligt bij een NLP techniek als Change Personal History of het Hoefijzer heel anders. Die technieken staan stap voor stap, heel concreet beschreven. En die beschrijvingen suggereren dat wanneer de techniek klaar is, en het resultaat ecologisch, de daarmee behandelde klacht ook verdwenen is. Kortom, als de procedure goed op de problematiek van de cliënt wordt toegepast, zal de techniek werken, ongeacht of dat nou in tien minuten, twee sessies of dertig sessies gebeurt.

Metaforisch gesproken, is het paradigma van veel psychotherapeuten er een van een antibiotica kuur. Je moet de pillen gedurende een bepaalde periode innemen. Doe je dat voldoende trouw, dan kan daarmee de ontsteking bestreden zijn. Een NLP techniek lijkt echter meer het ‘debuggen’ van een computerprogramma. Als er een fout in het programma zit, gaat het er om die fout op te sporen en te corrigeren. Daarvoor hoef je slechts één maal de juiste toetsen in te drukken. Éénmaal de juiste stappen, is voldoende om het klusje te klaren. Een goede programmeur doet dat misschien in vijf minuten, terwijl een beginner er een week mee bezig kan zijn. De vraag is dus: klopt het dat je met de passende procedure de cliënt in principe in een klap beter kunt maken?

Onderhandelen tussen gedeelten: werkt voor ieder innerlijk conflict het beste

De praktijk

De eerste NLP technieken die ik op levende mensen uitgeprobeerde, met het boekje erbij, sloegen in als een bom. Want, in het jaar 1979, bleken Collapsing Anchors, Change Personal History en Six Step Reframing steeds bij mijn eerste onevaren pogingen te werken.

Maar ik, ik kon het als kritische psycholoog natuurlijk niet geloven! Ik werd er zelfs een korte tijd gek van. Follow-up bij mijn eerste cliënten - die ik had gerekruteerd uit vrienden en kennissen - bevestigde nog eens het succes. Dat kon toch niet waar zijn! Dat was vreselijk! Want als het waar was, dan moest ik mijn verdere werkzame leven dit soort psychologie bedrijven. (En zo is het ook gegaan.)

Ongelooflijk (belachelijk, dweperig, sectarisch) vonden mijn toenmalige studievrienden het, als ik er natuurlijk veel te enthousiast over vertelde. Meteen werd ik er mee geconfronteerd, dat kritische psychologen niets geloven, en zeker geen succesverhalen over iets wat met psychotherapie van doen heeft.

NLP was geen serieuse wetenschappelijke therapie; en ook al was je cum laude afgestudeerd, je werd buiten gesloten.

Pas toen ik enkele van de zeldzame andere psychologen die met NLP bezig waren tegen kwam, ontsnapte ik uit mijn isolement.

IEP congres 2008: nu er op elke straathoek een NLP instituut staat.

Doordat ik het zelf nog steeds moeilijk kan geloven, moet ik de NLP technieken steeds weer op mensen, cliënten, cursisten etc. uittesten. Een workshop is het mooiste, omdat je dan een techniek tenoverstaande van soms wel 50 getuigen kan testten. Maar het grootste voordeel van het doen van dit publiekelijke onderzoek, is wel, dat ik de technieken nu zelf kan dromen. En ik kan ze steeds beter aanpassen aan de behoeften van de cliënt. Ik kan ze precies pas maken en mixen; ik heb een heel aantal nieuwe kunnen bedenken.

Ook heb ik daarbij de waarheid van de uitspraak van Henk Hoenderdos bevestigd gezien. Henk zei:‘Het snelle effect van NLP, komt niet in de eerste plaats door de krachtige technieken. Maar de snelle werking komt vooral door een NLP-er die efficiënt kan luisteren.’

Ik heb dat zo opgevat: Wanneer een therapeut aan een cliënt vraagt:‘Wat scheelt er aan…?’ dan praat, en klaagt en zeurt die cliënt makkelijk een uurtje voor zich heen. Meestal vertelt hij dan de verhalen die hij altijd al vertelt, aan een ieder die de vergissing maakt om naar zijn problemen te informeren.

Efficiënt luisteren betekent, dat de cliënt geen kans krijgt om meer woorden te uiten, dan de minimale hoeveelheid die therapeut strikt nodig heeft om met een passende interventie te starten. Met andere woorden, binnen de grenzen van wat het rapport toe staat, heeft de cliënt na enkele woorden over gevoelens en het verleden al een Change Personal History aan zijn of haar broek of rok. En alles wat de cliënt daarbij opmerkt en non-verbaal toont, geeft verdere bijsturing aan hoe het werk verloopt. Klassiek is de cliënt die zegt: ‘Ergens heb ik het gevoel dat ik mezelf blokkeer…’ En boem! Daar knalt de therapeut al een stoel voor zijn neus waarop dan meteen het blokkerende gedeelte geprojecteerd wordt. ‘Wat wil dat gedeelte voor jou doen?’ Dat is efficiënt.

Of neem dit scenario: Cliënt:‘Ik denk dat het door mijn moeder komt, want die heeft dat thuis zo geleerd.’ Therapeut:‘Welk vermogen miste je grootmoeder, waardoor jouw moeder het zo met jou deed?’ Cliënt:‘Zelfrespect’.

En voordat de cliënt ook maar in staat is om uit te wijden over de familiegeschiedenis of over zijn opstellingservaringen, is hij al bezig de ontbrekende vermogens in zijn familiegeschiedenis in te weven. Dat is efficiënt.

Kortom, met een fantastische techniek als Change Personal History, kun je ook heel inefficiënt werken, als je niet goed luistert, en deze bijvoorbeeld toepast op irrelevante zaken. Je kan bij dit werk allerlei signalen missen; maar nog erger is het wanneer je je verliest in betweterigheid. Wanneer de therapeut niet luistert, maar denkt te weten hoe het zit, dan gaat de therapie meestal heel erg lang duren. Langdurige psychotherapie ontstaat door gebrek aan technische kennis bij de therapeut en door het inhoudelijk beter denken te weten dan de client.

Ook al ken je mooie NLP-technieken, wanneer je die gebruikt vanuit een soort NLP-fundamentalisme, dan worden je cliënten helemaal niet in een klap beter. Ook al staat alles wat je doet precies zo in de heiligste NLP boeken. Maar gelukkig hoef ik dat niemand uit te leggen. Want de lezer die het einde van dit artikel heeft bereikt, die wist dat al. En gebruikt dit stukje natuurlijk alleen om zijn geloof ermee te sterken.